જેણે ચાળીસ મહિલાઓને તાલીમ આપી, અને પછી પોતાના ગ્રાહકો પણ આપી દીધા

માલવી પાયલબેન હમીરભાઈ અમરેલી જિલ્લાના ઢોકડવા ગામમાં રહે છે, જ્યાં SSKK ૨૦૧૫થી બેટર કોટન કાર્યક્રમ ચલાવે છે. તેમના પિતા હમીરભાઈ માલવી વર્ષોથી આ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા હતા. પાયલબેનને તેના વિશે ખાસ ખબર નહોતી — કાર્યક્રમ ગામમાં મૂળ નાખતો હતો ત્યારે તેઓ ગામ બહાર અભ્યાસ કરતાં હતાં.

બ્યુટી પાર્લર તાલીમ દરમિયાન મનાલીબેન સાથે મુલાકાત થઈ ત્યારે આ બદલાયું.

ખાલી જગ્યા દેખાઈ

પાયલબેનને તાલીમ કરતાં વધુ એ વાત ખૂંચી કે બાકી બધે તાલીમ હતી જ નહીં. તેમના ગામમાં કૌશલ્ય આધારિત તાલીમ જેવું કશું ઉપલબ્ધ નહોતું. કમાવા માગતી મહિલાઓ પાસે વ્યવસાય સુધી પહોંચવાનો કોઈ માર્ગ નહોતો, અને એવો માર્ગ હોઈ શકે એવું માનવાનું કારણ પણ નહોતું.

એટલે તેમણે જાતે બ્યુટી પાર્લર વર્ગ શરૂ કરવાનું નક્કી કર્યું.

અડચણ અભ્યાસક્રમ કે સાધનોની નહોતી. અડચણ સમયની હતી — અને પરવાનગીની. ગ્રામીણ મહિલાઓ ઘરકામ અને ખેતમજૂરી બંને સંભાળે છે, અને દિવસ વચ્ચેની તાલીમ બંને સાથે સ્પર્ધા કરે છે. અઠવાડિયામાં થોડા કલાક પોતાના માટે ગાળવા એ મહિલા માટે વાજબી છે એવું પરિવારોને સમજાવવું જ આખા કામનો સૌથી અઘરો ભાગ નીકળ્યો.

પાયલબેન અને મનાલીબેને સમુદાય બેઠકો અને જાગૃતિ ઝુંબેશ દ્વારા એક પછી એક ઘર સમજાવ્યાં. આખરે ચાળીસ મહિલાઓ સાથે વર્ગ શરૂ થયા.

તેમને શું ભોગવવું પડ્યું, અને શું શીખ્યાં

તાલીમ ચલાવવાથી પાયલબેન પોતે પણ અજાણ્યા પ્રદેશમાં ધકેલાયાં. કાર્યક્રમની બેઠકો માટે ઝૂમ અને દસ્તાવેજીકરણ માટે ગૂગલ ડ્રાઇવ શીખવાં પડ્યાં — જે તેમણે ક્યારેય વાપર્યાં નહોતાં. તાલીમ માટે અમરેલી જવું ડરામણું હતું; વાતાવરણ નવું હતું અને તેઓ એકલાં ગયાં.

તેમ છતાં ગયાં. તેમાંથી મળેલો આત્મવિશ્વાસ, તેમના મતે, ટેકનિકલ તાલીમ જેટલો જ મહત્વનો હતો — અને સાથે એવું કંઈક મળ્યું જેની અપેક્ષા નહોતી: એ જ સ્થિતિમાં રહેલી મહિલાઓનું નેટવર્ક.

જે ભાગ મોટા ભાગના કાર્યક્રમો ચૂકી જાય છે

પાયલબેનનું પોતાનું પાર્લર વધ્યું. જે વ્યવસાય વિસ્તારમાં ભાગ્યે જ જાણીતો હતો તેને હવે, ખાસ કરીને દિવાળી આસપાસ, ઘણા વહેલા બુકિંગ મળવા લાગ્યા.

પછી તેમણે એ કર્યું જેના કારણે આ વાત કહેવા જેવી બને છે.

તેમને સમજાયું કે તેમની તાલીમાર્થીઓ કેવી પરિસ્થિતિમાં પ્રવેશવાની છે — નાનું ગામનું બજાર, પહેલેથી સેવા મળતું, મૂડી વગર અને ગ્રાહકો વગર. એટલે તેમણે પોતાના ગ્રાહકો તેમની સાથે વહેંચ્યા, અને એવું કામ સોંપ્યું જે તેઓ પોતાની પાસે રાખી શક્યાં હોત. પોતાના પાર્લરનાં સાધનો તેમને વાપરવા દીધાં, જ્યાં સુધી તેઓ પોતાનાં ખરીદી શકે એટલું ન કમાય.

જે મહિલાઓ તાલીમ માટે ઘરની બહાર નીકળતાં પણ ખચકાતી હતી, તેઓ આજે પોતાનાં પાર્લર ચલાવે છે અને ઘરની આવકમાં ફાળો આપે છે.

આ જ મોડેલ કેમ

ચાળીસ તાલીમ પામેલી મહિલાઓ ગણીને ફાઇલ બંધ કરવી સહેલી હોત. ઢોકડવામાં આજે ચાળીસ પ્રમાણપત્રોને બદલે અનેક ચાલુ પાર્લર છે તેનું કારણ એ છે કે સ્થાપિત વ્યવસાય ધરાવતી એક વ્યક્તિએ પોતાનું બજાર બચાવવાને બદલે જગ્યા કરી આપી.

પાયલબેન નવી તાલીમાર્થીઓને સહાય કરતાં રહે છે. તેમની વાત સીધી છે: કૌશલ્ય ત્યારે જ ગણાય જ્યારે તેમાંથી બીજી કોઈ મહિલા કમાવા લાગે.