દેરડી કુંભાજી, રાજકોટ પર્યાવરણીય ટકાઉપણું અને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા
વણવપરાયેલી બે હેક્ટર વન જમીન, અને ૩,૨૦૦ વૃક્ષ
દેરડી કુંભાજીએ કોઈ ન વાપરતું ઉજ્જડ ખેતર જોયું અને ત્યાં વાવવાનું નક્કી કર્યું. ત્યારથી રોપા બમણી ઊંચાઈએ પહોંચ્યા છે.
દેરડી કુંભાજી પાસે વન વિભાગની બે હેક્ટર જમીન પડી હતી, જેનો કોઈ ઉપયોગ થતો નહોતો. ગામલોકોએ નક્કી કર્યું કે ત્યાં જંગલ થવું જોઈએ.
વન વિભાગ સાથે મળીને જમીન સમથળ કરી અને તારની વાડ કરી. પછી ૩,૨૦૦થી વધુ વૃક્ષ વાવ્યાં.
જે ભાગ સામાન્ય રીતે આવી યોજનાઓ ડુબાડે છે
પાણી. સૌરાષ્ટ્રમાં ચોમાસામાં વાવેતર શરૂ કરવું સહેલું છે અને એપ્રિલ સુધીમાં ગુમાવવું પણ એટલું જ સહેલું.
ગામના એક ખેડૂતે પોતાના પાણીમાંથી સ્વૈચ્છિક રીતે ટેકો આપ્યો. એના આધારે SSKK, ગુજરાત વન વિભાગ અને ગામના આગેવાનોએ આખા બે હેક્ટરમાં ટપક સિંચાઈનું નેટવર્ક ઊભું કર્યું — અને હાથે પાણી પાવું અને વર્ષો સુધી ભરોસાપાત્ર રીતે પાણી પહોંચાડવું, એ બે વચ્ચેનો ફરક એ જ છે.
ત્યારથી શું થયું
ગામની પોતાની દેખરેખ અને નિયમિત ટપક પાણીથી રોપા બે ફૂટથી ચાર ફૂટ થયા છે. ઉજ્જડ જમીન લીલી થવા લાગી છે.
એક વાત ચોખ્ખી કરવી જોઈએ: આ હજુ જંગલ નથી — વૃક્ષ ચાર ફૂટનાં છે. જે સાબિત થયું છે તે વ્યવસ્થા છે: વણવપરાયેલી સરકારી જમીન, વાવવા ઇચ્છતું ગામ, ભાગીદારી માટે તૈયાર વિભાગ, અને પહેલો ઉનાળો ટકાવે એવી સિંચાઈ. આ ગોઠવણ બીજે પણ થઈ શકે — એટલે જ એ નોંધવા જેવી છે.