“શહેર તરફ દોડવાને બદલે અમે નક્કી કર્યું કે ગામને જ શહેર જેવું બનાવીએ”

આ વાક્ય ભાડવાના સરપંચ લવજીભાઈ ગજેરાનું છે, અને એમાં જ આખા ગામની દલીલ આવી જાય છે. ગ્રામીણ રાજકોટમાંથી સ્થળાંતર સામાન્ય છે. ભાડવાએ નક્કી કર્યું કે રોકાવાનું કારણ ઊભું કરવું.

કામ ૨૦૨૩માં શરૂ થયું — ગ્રામ પંચાયત અને યુવાનોના જૂથે ચલાવ્યું, SSKK સાથે રહ્યું.

પહેલાં પાણી, કારણ કે બાકી બધું એની પાછળ આવે છે

બે ચેકડેમ સમારાયા અને એક RCC ટાંકી બની. ભૂગર્ભજળ એટલું ઊંચું આવ્યું કે કૂવા અને બોરવેલ ઊભરાવા લાગ્યા, અને ગામની ૭૦% ખેતીલાયક જમીન સિંચાઈ હેઠળ આવી. મહિલાઓની સવારનો પાણી ભરવાનો ફેરો પણ ઓછો થયો.

શાળામાં ૧૫૦ બાળકો ઘરેથી પીવાનું પાણી લાવતાં હતાં. નર્મદા પાઇપલાઇન સાથે જોડાયેલી ૧,૦૦૦ લિટરની શુદ્ધ પાણીની ટાંકીએ એ બંધ કરાવ્યું.

૨૦થી વધુ ખેડૂતો માટે બનેલા પાણી નિકાલના આઉટલેટે ખેતરની માટી ધોવાતી અટકાવી — જેનાથી ખર્ચ ઘટે અને ઉત્પાદન વધે, બંને એકસાથે.

પછી આવક, પછી વૃક્ષો

૫૨ મહિલાઓને ઇમિટેશન જ્વેલરી માટે અર્ગોનોમિક ટેબલ અપાયાં — એવી નાની વિગત જે નક્કી કરે છે કે કામ ટકશે કે શરીર તોડશે — સાથે મસાલા પેકિંગ, પાપડ અને ડિજિટલ માર્કેટિંગની તાલીમ. વેચાણ સોશિયલ મીડિયા મારફતે ચાલે છે.

પંચાયતે ડિજિટલ સેવાઓ અને કલ્યાણ યોજનાઓ માટે ઈ-ગવર્નન્સ ડેસ્ક શરૂ કર્યું. ૧,૦૦૦ આંબાના રોપા વવાયા.

સરવાળે શું થયું

• સ્વચ્છતા અભિયાન હેઠળ રાજકોટ જિલ્લા કક્ષાએ સ્વચ્છતામાં પ્રથમ ક્રમ
• જળ શક્તિ મંત્રાલય દ્વારા ODF-પ્લસ માન્યતા
• શહેર તરફનું સ્થળાંતર ઊલટાયું; ગામમાં જ IT અને એગ્રિ-ટેક સાહસો શરૂ થયાં

આમાંનું કશું એકલા હાથે થયું નથી. પાણી, સ્વચ્છતા, આવક અને વહીવટ — ચારેય એક જ નાના ગામમાં સાથે ચાલ્યાં. ગામ રહેવા જેવું બને એનો બીજો કોઈ રસ્તો નથી.