મુખ્ય માહિતી પર સીધા જવા માટે અહીં ક્લિક કરો
SSKK
બધા કાર્યક્રમો

સંશોધન, નીતિ સંવાદ અને જ્ઞાનની વહેંચણી

NGOની હાજરી પર આધારિત વિકાસ ટકાઉ નથી. સાચો વિકાસ એ છે જે અમે ત્યાંથી દૂર થઈ ગયા પછી પણ આગળ વધતો રહે—પુરાવા આધારિત આયોજન કરતી પંચાયત, અન્ય લોકો માટે ઉપયોગી બને તેવું વિશ્વસનીય સંશોધન અને દરેક પાત્ર પરિવારને તેના હકની સરકારી યોજનાનો લાભ મળે તે માટેનું સતત જોડાણ. અમારું કામ માત્ર પરિવર્તન લાવવાનું નથી; પરંતુ પરિવર્તનને ટકાવી રાખે એવી સ્થાનિક ક્ષમતા ઊભી કરવાનું છે.

સમસ્યા

દરેક ગ્રામ પંચાયત માટે આબોહવા-સહનશીલ ગામ વિકાસ યોજના તૈયાર કરવી જરૂરી છે. પરંતુ ઘણી યોજનાઓ વાસ્તવિક જરૂરિયાતોના મૂલ્યાંકનને બદલે ગયા વર્ષની યોજનાની નકલ કરીને તૈયાર થાય છે. કારણ કે સાચી યોજના માટે જરૂરિયાતોનું મૂલ્યાંકન, સક્રિય ગ્રામસભા અને વિવિધ સરકારી વિભાગોના બજેટને યોગ્ય રીતે જોડવાની ક્ષમતા જરૂરી છે. આ જ અંતર ગ્રામ્ય જીવનના અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ છે: પરિવારોને મળવાપાત્ર મોટાભાગના લાભો માટેની સરકારી યોજનાઓ પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે. સમસ્યા ઘણીવાર સંસાધનોના અભાવની નથી; સમસ્યા એ છે કે હકદાર પરિવાર અને તેના હકના લાભ વચ્ચેનું અંતર દૂર થતું નથી. અને આ જ અંતર ગરીબીને ટકાવી રાખે છે

૬૦
ગ્રામ પંચાયતો જેમને અમે ગયા વર્ષની નકલને બદલે સાચી જરૂરિયાત આકારણીથી યોજના લખવામાં મદદ કરી SSKK કાર્યક્રમ નોંધ, માર્ચ ૨૦૨૬ સુધી
૨,૩૦૦
વ્યક્તિઓ જે આરોગ્ય અને વીમા યોજનાઓ માટે પાત્ર હતાં અને જેમણે ક્યારેય દાવો કર્યો ન હતો SSKK કાર્યક્રમ નોંધ, માર્ચ ૨૦૨૫ સુધી

અમે શું કરીએ છીએ

આયોજન ગામ પાસે કરાવો

ડેટા સંગ્રહ, ફોકસ ગ્રુપ ચર્ચા, ઉપલબ્ધ સેવાઓનું ક્ષેત્ર નિરીક્ષણ, જરૂરિયાતોનું મૂલ્યાંકન, સમુદાયનો પ્રતિસાદ અને ગ્રામસભા—આ બધાના આધારે દસ્તાવેજ તૈયાર થાય છે. પરંતુ દસ્તાવેજ પોતે અંતિમ પરિણામ નથી. સાચું પરિણામ એ છે કે તેને તૈયાર કરતી વખતે ગામે પોતાના પુરાવા, જરૂરિયાતો અને પ્રાથમિકતાઓ અંગે જે ગંભીર ચર્ચા અને વિચારવિમર્શ કર્યો.

વાતને જટિલ બનાવતી હકીકતો પણ જાહેર કરીએ છીએ

અમારી કેસ સ્ટડીઝ અને ક્ષેત્ર સંશોધન સંપૂર્ણ રીતે જાહેર કરીએ છીએ—તેમાં આપણને અનુકૂળ ન હોય તેવા પરિણામો અને મર્યાદાઓનો પણ સમાવેશ કરીએ છીએ. કારણ કે જે સંશોધન સ્વતંત્ર રીતે ચકાસી શકાય નહીં, તે સંશોધન નહીં પરંતુ માર્કેટિંગ છે.

હકના લાભ સુધી પહોંચવાનું અંતર દૂર કરવું

કયા વિભાગ પાસે કઈ બજેટ જોગવાઈ છે, કયા ફોર્મ અને દસ્તાવેજોની જરૂર છે અને અરજી આગળ વધારવા માટે કોની સાથે વાત કરવી—આ પ્રક્રિયાની જાણકારી અને યોગ્ય જોડાણ ઘણીવાર સામાન્ય દેખાતું કામ લાગે છે. તેનો ફોટો કદાચ આકર્ષક ન હોય, પરંતુ આખા અઠવાડિયામાં કરવામાં આવતા સૌથી વધુ અસરકારક કામોમાંથી એક ઘણી વાર આ જ હોય છે.

ગામના પુરુષો જમીન પર બેસીને ગામના મોટા નકશાની આસપાસ સર્વે નંબરની હદ હાથથી બતાવી રહ્યા છે
ગામનો વિકાસ આલેખ તૈયાર કરતાં પહેલાં ગામનો પોતાનો નકશો વાંચતા ગ્રામજનો — અનીડા વાછરા, જૂન ૨૦૨૪. નકશા પરનો દરેક સર્વે નંબર ઓરડામાં બેઠેલા કોઈકનો છે.

અમે ક્યાં કામ કરીએ છીએ

અમરેલી, ગીર સોમનાથ અને રાજકોટમાં અમારા કાર્યક્ષેત્રમાં.

ગામ
૨૫૦+
પંચાયત યોજનાઓ
૬૦
પ્રકાશિત કેસ સ્ટડી
યજમાની કરેલા વિદ્યાર્થીઓ
૪૭

મુખ્ય બાબતો

  • સાચી જરૂરિયાત આકારણી પર આધારિત આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક ગ્રામ વિકાસ યોજના
  • પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓની ક્ષમતા નિર્માણ
  • ક્ષેત્ર સંશોધન, કેસ સ્ટડીઝ અને અમારા શીખેલા અનુભવો
  • વિવિધ સંસ્થાઓ વચ્ચે સંકલન અને નીતિ અંગે સંવાદ
  • IRMA અને પબ્લિક પોલિસી (જાહેર નીતિ)ના અભ્યાસક્રમોના વિદ્યાર્થી સંશોધકોને સંશોધન માટે આવકારવા અને માર્ગદર્શન આપવું.
  • કન્વર્જન્સ — પરિવારોને તેમના હકના, પરંતુ ભાગ્યે જ પ્રાપ્ત થતા સરકારી લાભો સાથે જોડવા.

શું બદલાયું

માત્ર આંકડો પોતે પરિણામ નથી. અહીં દર્શાવેલો દરેક આંકડો શું વાસ્તવિક પરિવર્તન આવ્યું તે અને તેની માહિતી ક્યાંથી મેળવવામાં આવી છે તે સ્પષ્ટ કરે છે.

૬૦

આબોહવા-સહનશીલ ગામ વિકાસ યોજનાઓ તૈયાર કરવામાં સહાય

વાસ્તવિક જરૂરિયાતોના મૂલ્યાંકનના આધારે બનાવવામાં આવેલી યોજના બજેટમાં ચોક્કસ જોગવાઈઓ માટે પ્રતિબદ્ધતા ઊભી કરે છે; જ્યારે નકલ કરીને બનાવેલી યોજના એવું કરી શકતી નથી. આવી યોજના અમારી સંસ્થા પછી પણ ટકી રહે છે: કાર્યક્રમ પૂરો થયા પછી પણ પંચાયત પાસે આ દસ્તાવેજ રહે છે અને તેનો ઉપયોગ કરીને આયોજન કરવાની ટેવ પણ જળવાઈ રહે છે. ગયા વર્ષની ૩૦ની સંખ્યા આ વર્ષે બમણી થઈ છે.

SSKK કાર્યક્રમ નોંધ, માર્ચ ૨૦૨૬ સુધી

૧૨

૧૬ ગામોમાં યોજાયેલી જાગૃતિ અને ચર્ચા બેઠકો બાદ બાયોગેસ અપનાવનાર પરિવારો

બાયોગેસ પર રસોઈ કરતો પરિવાર બળતણ માટે લાકડું ખરીદવાનું કે ભેગું કરવાનું બંધ કરી શકે છે અને રસોડામાં ધુમાડો પણ ઘટે છે. આ જ છે વાસ્તવિક ‘કન્વર્જન્સ’—પરિવારની જરૂરિયાતને પહેલેથી ઉપલબ્ધ સરકારી સબસિડી સાથે જોડવી. અમારી ભૂમિકા નવી યોજના ઊભી કરવાની નહીં, પરંતુ જે હક અને સહાય પહેલેથી ઉપલબ્ધ છે તેને યોગ્ય પરિવાર સુધી પહોંચાડવાની છે.

SSKK વાર્ષિક અહેવાલ ૨૦૨૨-૨૩, DRDA અમરેલી સાથે

૩,૦૨૧

૨૦૨૫-૨૬માં સરકારી યોજનાઓમાં પાર પાડેલી અરજીઓ

આગલા વર્ષની ૧,૪૯૫ કરતાં બમણી. આમાં એક પણ રૂપિયો નવો નથી — દરેક રકમ પહેલેથી કોઈક બજેટમાં હતી, એવી યોજનાઓમાં જેના પર ઘરનો હક હતો પણ દાવો થયો નહોતો. ખૂટતું હતું ફક્ત એ કે કયું ફોર્મ ભરવું તે કોઈ જાણે. આ આંકડો બમણો થયો એ દર્શાવે છે કે કેટલું બધું દાવા વગર પડ્યું હતું.

SSKK કાર્યક્રમ રેકોર્ડ, ૨૦૨૫-૨૬

૮૭૩

મળેલાં ઈ-શ્રમ કાર્ડ — ૫૦૬ ખેડૂત અને ૩૬૭ ખેતમજૂર

ઈ-શ્રમ કાર્ડ અસંગઠિત મજૂરને રાજ્યની નજરમાં લાવે છે: એના વગર અકસ્માત વીમો અને કલ્યાણ યોજનાઓ તેમના સુધી પહોંચતી જ નથી. ફોર્મ ભરાવનાર કાર્યક્રમ કરતાં કાર્ડ લાંબું ટકે છે.

SSKK બેટર કોટન માસિક અહેવાલ, માર્ચ ૨૦૨૫

પૂરેપૂરા પ્રકાશિત કેસ સ્ટડી

અમારા સંશોધનના તારણો અન્ય સંસ્થાઓ માટે ઉપયોગી બને, તેઓ તેને ચકાસી શકે અને જરૂર પડે તો તેની સાથે અસહમત પણ થઈ શકે—એ રીતે અમે તેને રજૂ કરીએ છીએ. ચાર તારણોમાંથી બે અમારા દ્વારા ખેડૂતોને શું શીખવવામાં આવ્યું તેના વિશે નથી; તે દરિયાકાંઠાના ખેડૂતોએ પોતાના અનુભવ, પ્રયોગ અને સમજમાંથી પોતે શું શીખ્યું અને વિકસાવ્યું તેના વિશે છે.

આ સાઇટ પર પ્રકાશિત

જમીન પર બેઠેલાં બાળકો વચ્ચે ઊભડક બેસીને એક પ્રશિક્ષક તેમને સ્ટ્રોમાંથી વાગતી સીટી કેવી રીતે બનાવવી તે શીખવી રહ્યા છે
લર્નિંગ એન્ડ ઇનોવેશન વર્કશોપ, અમરેલી, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫. જ્ઞાનની વહેંચણી આજુબાજુ જ નહીં, નીચેની પેઢી સુધી પણ થાય છે — અહીં સ્ટ્રોમાંથી વાગતી સીટી બને છે, અને પાછળનું વિજ્ઞાન સીટી વાગ્યા પછી સમજાવાય છે, પહેલાં નહીં.

અમે કેવી રીતે જાણીએ છીએ — અને શું નથી જાણતા

આ કાર્યક્રમની સાચી મુશ્કેલી એ છે કે તેની સફળતાઓ ઘણીવાર અન્ય લોકોની સફળતાઓ બની જાય છે. કોઈ પંચાયત પુરાવા આધારિત સારું આયોજન કરે કે કોઈ પરિવાર પોતાના હકની સરકારી યોજનાનો લાભ મેળવી શકે, ત્યારે શ્રેય સ્વાભાવિક રીતે તેમને જ મળે છે. અમારી ભૂમિકા ઘણીવાર પડદા પાછળની હોય છે, અને તે ફાળો કેટલો હતો તે ચોક્કસ રીતે માપવો કે દર્શાવવો સરળ નથી. પરંતુ કદાચ આ જ ટકાઉ વિકાસની સાચી નિશાની છે.

અત્યાર સુધીનાં પરિણામો

વિકાસ યોજના બનાવવામાં સહાય પામેલી ગ્રામ પંચાયતો માર્ચ ૨૦૨૬ સુધી સંચિત
૬૦
અમે જ્યાં કામ કરીએ છીએ તે ગામ
૨૫૦+
પ્રકાશિત કેસ સ્ટડી
ક્ષેત્રમાં યજમાની અપાયેલા વિદ્યાર્થીઓ ૨૦૨૧–૨૨, IRMA, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ અને જાહેર નીતિ કાર્યક્રમોમાંથી
૪૭

વિકાસ યોજના કેવી રીતે લખાય છે

ઉન્નતિ અને યુનિસેફની તાલીમ અને નાણાકીય સહાયથી અમે ગીર સોમનાથના લુવારી મોળી અને સુલતાનપુર માટે પાયલોટ તરીકે યોજના તૈયાર કરી, એક ચોક્કસ ક્રમમાં: માહિતી સંગ્રહ, જૂથ ચર્ચા, ક્ષેત્ર નિરીક્ષણ, જરૂરિયાત આકારણી, સમુદાયનો પ્રતિભાવ, PRI સભ્યો અને સરકારી વિભાગો સાથે બેઠકો, ગ્રામ સભા, અને પ્રથમ મુસદ્દો.

આ રીતે અત્યાર સુધીમાં સાઠ ગ્રામ પંચાયતોને સહાય કરાઈ છે.

પ્રકાશિત કાર્ય

  • માટીથી સફળતા સુધી: માટી પરીક્ષણનો અદૃશ્ય લાભ (૨૦૨૪)
  • કપાસમાં ડિટોપિંગ: છોડનું આરોગ્ય અને ઉત્પાદન ક્ષમતા (૨૦૨૪)
  • કિનારાના ખેડૂતોએ કરેલા નવતર પ્રયોગો (૨૦૨૩)
  • સજ્જતા સંઘના અનુભવો (૨૦૨૩)

અમે વિદ્યાર્થીઓની યજમાની પણ કરીએ છીએ. દર વર્ષે IRMA, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ અને જાહેર નીતિ તથા સમાજકાર્યના અભ્યાસક્રમોના વિદ્યાર્થીઓ અમારા કાર્યક્ષેત્રમાં અઠવાડિયાં ગાળે છે — એકલા ૨૦૨૧ અને ૨૦૨૨માં ૪૭. તેઓ શીખવા આવે છે અને એવા પ્રશ્નો પૂછીને જાય છે જે અમે પૂછવાનું બંધ કરી દીધું હતું, અને આ ગોઠવણનું ખરું મૂલ્ય એ જ છે.

ટકાઉ કાર્ય માટે આપના સહયોગની જરૂરિયાત છે.

તમારું યોગદાન પર્યાવરણ અને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા, ટકાઉ ખેતી, આજીવિકા, આરોગ્ય અને જ્ઞાનની વહેંચણી જેવા લાંબા ગાળાના કાર્યોમાં વપરાય છે. ભારતમાં કરાતા તમામ દાન સેક્શન 80G હેઠળ ૫૦% કર મુક્તિ (Tax Deduction) માટે પાત્ર છે.