ભાડવા, કોટડા સાંગાણી, રાજકોટ
“શહેર તરફ દોડવાને બદલે અમે નક્કી કર્યું કે ગામને જ શહેર જેવું બનાવીએ”
ભાડવાએ પોતાનું પાણી, સ્વચ્છતા અને રોજગારીનું માળખું જાતે ઊભું કર્યું — અને એ કરતાં કરતાં રાજકોટ જિલ્લામાં સ્વચ્છતામાં પ્રથમ ક્રમ મેળવ્યો.
વાર્તા વાંચો
બધા કાર્યક્રમો
પર્યાવરણીય ટકાઉપણું અને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા
અમરેલી અને ગીર સોમનાથ અરબી સમુદ્રના કિનારે આવેલા છે, જ્યાં ભૂગર્ભજળ ખેંચાતાં ખારાશ અંદર તરફ આગળ વધે છે અને વાવાઝોડાં ત્રાટકે છે. અમે વરસાદને જ્યાં પડે ત્યાં જ રોકી રાખતાં માળખાં બાંધીએ અને સમારીએ છીએ, જમીન અને છાંયો ટકાવી રાખતાં વૃક્ષ આચ્છાદન અને જૈવવિવિધતા પુનઃસ્થાપિત કરીએ છીએ, અને વાવાઝોડું ત્રાટકે ત્યારે પ્રથમ કલાકમાં પ્રતિભાવ આપતા સ્વયંસેવકોને તાલીમ આપીએ છીએ.
સમસ્યા
આ વિસ્તારમાં બાકીની લગભગ દરેક બાબત પાણી સાથે જોડાયેલી છે. કયો પાક લેવાય, પરિવારની આવક કેટલી થાય, પરિવાર ઉનાળામાં ગામમાં રહી શકે કે નહીં, દીકરી પોતાનું શિક્ષણ પૂરું કરી શકે કે પછી તેનો સવારનો સમય હેન્ડપંપ પરથી પાણી લાવવામાં પસાર થાય—આ બધું પાણી પર આધારિત છે
- ૭૭૯
- સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના ૧,૧૨૫ કિમી કિનારે ખારાશથી અસરગ્રસ્ત ગામ કોસ્ટલ સેલિનિટી પ્રિવેન્શન સેલ / બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડ, ૨૦૧૮
- ૯૦% સુધી
- સૌથી વધુ ખારાશગ્રસ્ત કિનારાના વિસ્તારોમાં નોંધાયેલો પાક ઉત્પાદનમાં ઘટાડો ઇન્ડિયાસ્પેન્ડ, ગુજરાતમાં ખારા પાણીના પ્રવેશ પર
અમે શું કરીએ છીએ
વરસાદ જ્યાં પડે ત્યાં રોકો
ખેત તલાવડી, ખેતરના પાળા અને ચેકડેમ ઊંડા કરવા. હયાત ચેકડેમ ઊંડો કરવો એ નવો બાંધવા કરતાં સસ્તું અને ઓછું દેખાડાવાળું કામ છે, અને સામાન્ય રીતે વધુ વળતર આપતું.
વૃક્ષો પાછાં લાવો
ફોટો પૂરતું નહીં, જીવિતતા નોંધાય તેવા કાર્યક્રમ તરીકે વૃક્ષારોપણ. અમે ખેતરની કિનારીઓ પર સૌથી વધુ ભાર મૂકીએ છીએ — પાળા પરનું વૃક્ષ જમીનને છાંયો આપે, પાળો પકડી રાખે, અને એ ખેડૂતનું હોય જેને તેને જીવતું રાખવાનું કારણ છે.
વાવાઝોડા પહેલાં તૈયારી
વાવાઝોડા પછીના પ્રથમ કલાક માટે તાલીમ પામેલા ગ્રામ સ્વયંસેવકો, અને ગ્રામ પંચાયતની પોતાની વિકાસ યોજનામાં લખાયેલું આપત્તિ જોખમ — જેથી તૈયારી કોઈ એક સ્વયંસેવક કરતાં લાંબું ટકે.
અમે ક્યાં કામ કરીએ છીએ
અમરેલી, ગીર સોમનાથ અને રાજકોટ જિલ્લા. માર્ચ ૨૦૨૫ સુધીના આંકડા.
- જળ કાર્ય હેઠળનાં ગામ
- ૩૯
- ખેત તલાવડી
- ૧૩૩
- રાજકોટમાં સમારેલાં માળખાં
- ૭૩
- તાલીમ પામેલા સુરક્ષા સાથી
- ૩૦
મુખ્ય બાબતો
- ખેત તલાવડી, ખેતરના પાળા અને ચેકડેમ ઊંડા કરવા
- દરિયાઈ ખારાશ નિવારણ અને ભૂગર્ભજળ પુનર્ભરણ
- મોટા પાયે વૃક્ષારોપણ અને જૈવવિવિધતા
- સામુદાયિક જળ સંગ્રહ માળખાં અને પીવાના પાણીની સુવિધા
- બાયોચાર, ગ્રીન ચૂલા અને ઘરેલુ બળતણનો બોજ ઘટાડવો
- સુરક્ષા સાથી — ગ્રામ સ્તરના આપત્તિ-પ્રતિભાવ સ્વયંસેવકો
- સૌરાષ્ટ્ર કિનારે વાવાઝોડા સજ્જતા
- ગ્રામ પંચાયતો સાથે આબોહવા-અનુકૂળ ખેતી યોજના
શું બદલાયું
માત્ર આંકડો પોતે પરિણામ નથી. અહીં દર્શાવેલો દરેક આંકડો શું વાસ્તવિક પરિવર્તન આવ્યું તે અને તેની માહિતી ક્યાંથી મેળવવામાં આવી છે તે સ્પષ્ટ કરે છે.
+૫.૭૩ ફૂટ
રાજકોટના પ્રોજેક્ટ ગામોમાં ભૂગર્ભ જળસ્તરમાં સરેરાશ વધારો
ગોંડલ, કોટડા સાંગાણી અને જસદણનાં ૧૩૯ ગામોમાં ૨૬ ચેકડેમનું નવીનીકરણ અને આશરે ૧૦ લાખ ઘનમીટર સંગ્રહક્ષમતાનું નિર્માણ. ફરી ભરાતો કૂવો જ અહીં સાચું માપ છે — તેના આધારે ખેતદીઠ સિંચાઈ વિસ્તાર ૧૨.૪૧થી વધીને ૧૬.૦૨ વીઘા થયો.
SSKK વાર્ષિક અહેવાલ ૨૦૨૫-૨૬
૨૬૧
પુનર્ભરણ થયેલા ખુલ્લા અને બોર કૂવા
પુનર્ભરિત કૂવો એટલે પાણી ખેંચતો પંપ અને ખારું પાણી ખેંચતો પંપ — એ બે વચ્ચેનો ફરક. પુનર્ભરણ ખારાશના મોરચાને પાછો ધકેલે છે, જળસ્તર તૂટે તેની રાહ જોતું નથી.
SSKK કાર્યક્રમ નોંધ, માર્ચ ૨૦૨૫ સુધી
૪૪૪ એકર
સિંચાઈ હેઠળ આવેલી જમીન
જે જમીન માત્ર એક વરસાદ આધારિત પાક લઈ શકતી હતી તે હવે બીજો પાક લઈ શકે છે. એ આખા વર્ષની કમાણીમાં ફેરફાર છે, એક વખતની મદદ નહીં.
SSKK કાર્યક્રમ નોંધ, માર્ચ ૨૦૨૫ સુધી
૫૦
CSPC અને ટાટા ટ્રસ્ટ સાથે ગીર સોમનાથમાં બનેલી ખેત તલાવડી
એક ચોમાસામાં આશરે ૧,૮૦,૦૦૦ ઘનમીટર — વરસાદ વહેલો બંધ થાય તે વર્ષે છેલ્લા પિયત માટેનું પાણી.
SSKK વાર્ષિક અહેવાલ ૨૦૨૨-૨૩
૯૪%
૨૦૨૪-૨૫માં વાવેલાં વૃક્ષોનો જીવિતતા દર, એક વર્ષ પછી તપાસાયેલો
વાવેતર ગણવું સહેલું છે. દસ વર્ષે વૃક્ષ આચ્છાદન રહેશે કે નહીં તે જીવિતતા નક્કી કરે છે. એકલા કપાસ કાર્યક્રમ મારફતે ૨૦૨૧-૨૨થી ૭૯,૯૧૪ વૃક્ષ વવાયાં — ૨૦,૬૮૪, પછી ૧૬,૭૪૦, પછી ૧૯,૬૨૪, પછી ૨૨,૮૬૬ — અને પછીની મોસમે ફરી ગણાય છે.
SSKK બેટર કોટન માસિક અહેવાલ, માર્ચ ૨૦૨૫
૩૦
તૌકતે વાવાઝોડા પછી તાલીમ પામેલા સુરક્ષા સાથી સ્વયંસેવકો
પડી ગયેલા ઘર સુધી કોઈ પણ એજન્સી પહેલાં તાલીમ પામેલા પડોશીઓ પહોંચે છે. તાલીમનું છેલ્લું મોડ્યુલ આપત્તિ જોખમને ગ્રામ પંચાયત વિકાસ યોજનામાં લખાવે છે — સ્વયંસેવક ગામ છોડે તો તાલીમ સાથે જાય, પણ સ્થળાંતરનો રસ્તો રહી જાય છે.
ઉન્નતિ અને યુનિસેફ સાથે તાલીમ, ઇન્ટર-એજન્સી ગ્રુપ
અમે કેવી રીતે જાણીએ છીએ — અને શું નથી જાણતા
અમે માળખાં, સંગ્રહક્ષમતા અને પુનર્ભરિત કૂવા ગણીએ છીએ, અને એ આંકડા પર ઊભા રહી શકીએ છીએ. જે અમે કર્યું નથી તે એ કે કાર્યક્ષેત્રનાં ગામોમાં જળસ્તર સમય સાથે માપીને એવાં જ ગામો સાથે સરખાવવું — એ માપણી જ ખરેખર સાબિત કરે કે ખારાશ રોકાઈ રહી છે. આ કાર્યક્રમની આ પ્રામાણિક ખામી છે.
અત્યાર સુધીનાં પરિણામો
- ૨૦૨૧થી વાવેલાં વૃક્ષો
- ૧,૪૦,૧૧૪
- બાંધેલા કે નવીનીકૃત જળ માળખાં ચેકડેમ, ખેત તલાવડી, પાળા અને કૂવા રિચાર્જ માળખાં
- ૨૩૧
- ઊભી કરેલી કુલ સંગ્રહક્ષમતા
- ૫૭.૬ લાખ ઘનફૂટ
- પુનર્ભરણ થયેલા કૂવા
- ૨૬૧
- સિંચાઈ હેઠળ આવેલી જમીન
- ૪૪૪ એકર
- જળ કાર્ય હેઠળનાં ગામ
- ૩૯
- તાલીમ પામેલા સુરક્ષા સાથી સ્વયંસેવકો ગ્રામ સ્તરે આપત્તિ પ્રતિભાવ
- ૩૦
માળખાં, સાદા આંકડામાં
ખેત તલાવડી — ૧૩૩ બનાવી, ૪૦.૯ લાખ ઘનફૂટ સંગ્રહ, પુનર્ભરણ અને પૂરક સિંચાઈ માટે ૪૬૭ એકર આવરી લેવાયા. ખેત તલાવડી એ જળ માળખાનું સૌથી નાનું ઉપયોગી એકમ છે: એક ખેડૂત, એક ચોમાસાનો વીમો, અને થોડાં સો મીટરમાંના દરેક કૂવા માટે પુનર્ભરણ બિંદુ.
ખેતરના પાળા — ૧૨૦ હેક્ટર, ૧૧૧ ખેડૂતોની જમીનનું રક્ષણ. પાળા વહેણ ધીમું પાડે છે જેથી પાણી ઉપરની માટી વહાવી જવાને બદલે જમીનમાં ઊતરે.
ચેકડેમ ઊંડા કરવા — ૧૨.૧ લાખ ઘનફૂટ વધારાનો સંગ્રહ, ૧૫૮ ખેડૂતો માટે ૧૮૫ એકરમાં સિંચાઈ, ૧૮૨ કૂવાનું પુનર્ભરણ.
રાજકોટ જિલ્લામાં અમે ૭૩ સામુદાયિક જળ સંગ્રહ માળખાં સમાર્યાં, આશરે ૨૦.૨ લાખ ઘનમીટર ક્ષમતા ઉમેરી, અને ૨૪ ગામોમાં પીવાના પાણીનું કામ કર્યું.
ઘરેલુ ઊર્જા અને જમીનનું કાર્બન
બે નાની કામગીરી જે તેમના ખર્ચ કરતાં વધુ મહત્વની છે: ૧૦૦ ગ્રીન ચૂલા, જે એવાં રસોડાંમાં ધુમાડો ઘટાડે છે જ્યાં મહિલાઓ રોજના કલાકો ગાળે છે; અને ૩૦ બાયોચાર નિદર્શન, જે બાળી નાખવામાં આવતા પાકના અવશેષને પાણી અને કાર્બન પકડી રાખતા જમીન સુધારકમાં ફેરવે છે.
આબોહવા-અનુકૂળ આયોજન
૨,૫૨૦ હેક્ટર આબોહવા-અનુકૂળ પદ્ધતિ હેઠળ, ૨,૫૫૦ પરિવારોને ખોરાક ઉત્પાદનમાં વૈવિધ્ય માટે સહાય, ૩૧૪ માટી સૂક્ષ્મ પોષક પરીક્ષણ.
મુદ્દો કોઈ એક માળખું નથી. જે ગામે અનિયમિત વરસાદ માટે આયોજન કર્યું છે — અને જેની પાસે પંચાયતના ઠરાવ, માળખાં અને પાક ફેરફાર બતાવવા છે — તે ખરાબ વર્ષનો સામનો જુદી રીતે કરે છે.
વ્યક્તિગત સફળગાથા
ઉપર દર્શાવેલા આંકડા કોઈ એક પરિવારના જીવનમાં કેવો બદલાવ લાવે છે તેનું ચિત્ર
અન્ય કાર્યક્રમો
ટકાઉ ખેતી
૩૦,૦૦૦ ખેડૂતોને ખર્ચ ઘટાડવામાં, જમીન સુધારવામાં અને નબળા વર્ષોમાં ટકી રહેવામાં મદદ.
વધુ જાણો
આજીવિકા અને સશક્તિકરણ
૩,૦૦૦ મહિલાઓને વ્યવસાયની તાલીમ — અને તેને ખરેખર વાપરવા માટે જૂથ, ધિરાણ અને આત્મવિશ્વાસ.
વધુ જાણો
આરોગ્ય અને સુખાકારી
એવા ગામોમાં કેન્સર વહેલું પકડતા તપાસ કેમ્પ, જ્યાં મહિલાઓ ભાગ્યે જ નિષ્ણાત સુધી પહોંચે છે.
વધુ જાણોટકાઉ કાર્ય માટે આપના સહયોગની જરૂરિયાત છે.
તમારું યોગદાન પર્યાવરણ અને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા, ટકાઉ ખેતી, આજીવિકા, આરોગ્ય અને જ્ઞાનની વહેંચણી જેવા લાંબા ગાળાના કાર્યોમાં વપરાય છે. ભારતમાં કરાતા તમામ દાન સેક્શન 80G હેઠળ ૫૦% કર મુક્તિ (Tax Deduction) માટે પાત્ર છે.